BIST Borsası Nasıl Çalışır
Kısa cevap: BIST (Borsa İstanbul) elektronik bir eşleştirme sistemidir. Sen aracı kurumun uygulamasından emir verirsin, emir borsanın sistemine iletilir, fiyat ve zaman önceliğine göre karşı emirle eşleşir. Eşleşme olduğu anda borsa işlemi gerçekleşmiş sayılır. Paylar hesabına iki iş günü sonra geçer, saklama işini Merkezi Kayıt Kuruluşu yapar. Tüm bu yapıyı Sermaye Piyasası Kurulu denetler.
Sistemin Tarafları Kimler?
Yeni başlayanlar genelde "hisseyi kimden alıyorum?" diye sorar. Zinciri bilmek kafa karışıklığını bitirir.
- Sen (yatırımcı): Emri verirsin, riski üstlenirsin.
- Aracı kurum / banka: Emrini borsaya ileten yetkili kuruluş. Yatırım hesabını burada açarsın.
- Borsa İstanbul: Alıcı ve satıcı emirlerini eşleştiren pazar yeri.
- Takasbank: Para ve payın el değiştirmesini garanti altına alan takas kurumu.
- MKK: Payların kimin adına kayıtlı olduğunu tutan kurum. e-Devlet üzerinden kendi portföyünü buradan da görebilirsin.
- SPK: Kuralları koyan ve denetleyen düzenleyici kurum.
Bir Emir Nasıl İşleme Dönüşür?
- Aracı kurumda hesap açarsın, kimlik ve risk profili formlarını doldurursun.
- Hesaba para yatırırsın (genelde kendi adına banka hesabından havale/EFT).
- Hisse kodunu seçersin, adet ve fiyat girersin.
- Emir borsa sistemine düşer, emir defterinde sıraya girer.
- Karşı tarafta uygun fiyatlı emir varsa eşleşir; yoksa emrin defterde bekler.
- İşlem gerçekleşince komisyon ve vergi kesintileri hesabına yansır.
- Takas iki iş günü sonra tamamlanır (T+2). Bu süre içinde de payı satabilirsin.
Seans ve İşlem Saatleri
Pay piyasası hafta içi çalışır. Resmî tatillerde borsa kapalıdır.
- Açılış seansı: Emirler toplanır, tek bir açılış fiyatı belirlenir. Bu aşamada eşleşme anlık değildir.
- Sürekli işlem: Günün büyük bölümü. Emirler geldikçe eşleşir.
- Kapanış seansı: Gün sonu kapanış fiyatı yine emir toplama yöntemiyle bulunur. Endeks ve fon fiyatlamalarında bu fiyat kullanılır.
Güncel saatleri Borsa İstanbul duyurularından teyit et; dönem dönem güncellenir.
Emir Türleri
| Emir | Ne yapar | Kime uygun |
|---|---|---|
| Limit | Belirlediğin fiyattan ya da daha iyisinden işlem yapar | Yeni başlayan için en güvenli seçenek |
| Piyasa | En iyi karşı fiyatlardan hemen doldurur | Hızlı çıkış gerektiğinde |
| Kalanı iptal et | Anında dolan kısmı alır, gerisini siler | Kısmi doluma razı olanlar |
| Kapanış fiyatından | Gün sonu kapanış fiyatıyla eşleşir | Fiyat pazarlığı yapmak istemeyen |
Az işlem gören, derinliği zayıf hisselerde piyasa emri tehlikelidir. Emir defteri ince olduğu için beklenenden çok kötü fiyattan dolabilir. Limit emri alışkanlık yap.
Fiyat Kuralları ve Koruma Mekanizmaları
- Fiyat marjı: Bir pay, gün içinde referans fiyatın belirli bir yüzdesinden fazla yükselip düşemez. Tavan ve taban dediğimiz sınırlar budur.
- Fiyat adımı: Emir girebileceğin en küçük fiyat aralığı. Fiyat seviyesine göre değişir.
- Devre kesici: Ani ve aşırı fiyat hareketinde işlemler kısa süre durur, sonra emir toplamayla yeniden açılır.
- Volatilite bazlı tedbirler: Anormal hareket eden hisseye açığa satış yasağı, brüt takas veya tek fiyat yöntemi gibi kısıtlar getirilebilir. Tedbirli hissede işlem yapmak zorlaşır.
- Sermaye artırımı, temettü, bölünme: Bu olaylarda fiyat teknik olarak düzeltilir. Ekranda görünen düşüş her zaman zarar değildir.
Maliyetler
- Aracılık komisyonu: İşlem hacminin binde birkaçı düzeyinde. Kurumlar arasında ciddi fark var, açılış öncesi karşılaştır.
- BSMV: Komisyon üzerinden alınan vergi.
- Borsa ve takas payları: Genelde komisyonun içinde yer alır.
- Gizli maliyet: makas. Alış ve satış fiyatı arasındaki fark. Sık işlem yapan y
© 2026 Yatırım ve Borç